و غرض علماء از ذكر اين خصوصيات مختلفه و تفاصيل متفاوته و اقوال متفرقه بسيار است : يكى آن است كه بديهى و آشكار شود كه قدر مشترك آنها ، مانند جود حاتم و شجاعت رستم ، معلوم و قطعى است . دوّم آنكه شايد به تفكّر و تعمّق ، رفته رفته ، بعضى از آن تفاصيل و حقيقت آنها معلوم شود . سوّم آنكه ذكر عقوبات و عذاب طبقات و هنگامهء دركات منشأ خوف گردد و ذكر مثوبات و حور و قصور و جنّات و حسن و زيبائى درجات و نهايت و كمال لذّات منشأ ذوق و شوق گردد ، و همين مطلوب است . و امّا نقل اقوال متفرّقه متشتّته ، اعظم فوائدش اين است كه چون امرى از معصوم اخذ نشود و به دست سليقه و اذهان مردم افتد ، اگر چه علماء باشند ، بدانى و بفهمى كه چگونه در بحث و جدال باز مىشود و تا قيام قيامت به جائى نمىرسد . مقدّمهء سوّم [ سرّ عدم مداقّه در تفصيلات مطلبى كه اصل آن به طور اجمال معلوم است ] در بيان سرّ يك مطلب مهمّ . و آن اين است كه هر اصلّى و مطلبى كه به طور اجمال معلوم باشد ، در مقام تفصيل و خصوصيّات آن چرا مداقّه نمىكنند و تا معلوم الكذب نباشد از شنيدن و گفتن و نوشتن آن مضايقه ندارند ، و لهذا در مقام ذكر معجزات و كمال مقرّبان و معايب و مثالب دشمنان ، از روايات ضعيفه و تواريخ منقوله اباء ندارند ، حتى آنكه خوابها را نقل مىكنند و حكايات مسموعه كه در كتب هم نباشد از او نمىگذرند ؛ و ذكر مصايب اهل بيت ( ع ) نيز از اين قبيل است . و يك سرّ اين مطلب اين است كه هر چه از اين تفاصيل ذكر شود ، هرآينه از آن قدر مشترك معلوم تجاوز نمىكند . مثل آنكه معلوم است كه پس از تنزّل از مقام ربوبيّت نيست كمالى و جمالى كه در محمّد و آل محمّد ( ص ) نباشد ؛ و مثل آنكه معلوم است كه در بهشت حاضر است ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ 10 - اللّهمّ ارزقنا ؛ و همچنين است ضدّ اين در جهنّم ؛ نستجير باللّه . و معلوم است كه آنچه از مثالب اعداء اللّه گفته شود ، باز حقيقت مطلب باقى مانده و گفته نشده و آنچه از مصائب اهل بيت اطهار گفته شود هنوز آنچه از امّت جفا كار كشيدند گفته نگشته . و سرّ ديگر آنكه تكرار اين مطالب و ذهنى شدن ايشان و ازدياد خوف و رجاء و شوق حاصل از معجزات و تألّم و گريهء حاصل از مصائب و اشتداد محبّت مقرّبان و عداوت دشمنان ، همه مطلوب است و منشأ تقرّب و رفع درجات و محو سيّئات است و اين فوائد همه از اخبار ضعيفه و تواريخ و